Tesktoj Pri Uzo De Gepatraj Lingvoj: Malsamoj inter versioj

El UEA-vikio
Iri al: navigado, serĉi
e (2 versioj)
 
(Unu meza versio de alia uzanto ne montriĝas)
Linio 1: Linio 1:
 +
[[Lastatempaj Rekomendoj De Unesko]]
 +
 +
 
'''Rekomendoj por Agad-plano'''
 
'''Rekomendoj por Agad-plano'''
  

Nuna versio ekde 11:30, 27 Jun. 2010

Lastatempaj Rekomendoj De Unesko


Rekomendoj por Agad-plano

Kunsido de Internaciaj Fakuloj rilate al la Unesko-Programo pri Protektado de Endanĝerigitaj Lingvoj


Unesko, Parizo, 10-12 marto 2003


Rekomendoj por Agad-Plano


1. Reasertante la principojn proklamitajn de la Universala Deklaro de Unesko pri Kultura Diverseco (2 novembro 2001) kaj aludante al Punktoj 5-a, 6-a, kaj 10-a de la Agadplano akompananta ĉi tiun Deklaron: Punkto 5. Protektante la lingvan heredaĵon de la homaro kaj apogante esprimadon,kreadon kaj disvastigon en la plej granda ebla nombro da lingvoj; Punkto 6. Kuraĝigante lingvan diversecon - respektante la patrinan lingvon - je ĉiuj niveloj de edukado, kiel eble ĉie, kaj subtenante la lernadon de kelkaj lingvoj ekde la plej juna aĝo; Punkto 10. Antaŭenigante lingvan diversecon en la kiberspaco kaj kuraĝigante universalan alireblon per la monda reto al ĝia informo en la publika regno;


2. Rememorante la Programon de Unesko "Proklamo pri Majstroverkoj de la Parola kaj Nemateria Heredaĵo de la Homaro";


3. Konstatante la preparon de la internacia kunveno pri la protektado de la Nemateria Kultura Heredaĵo;


4. Ankaŭ memorante, ke la rezolucio pri "Efektivigo de lingva politiko por la mondo bazita je multlingveco", adoptita de la 30-a Ĝenerala Konferenco de Unesko, diras ke lingva diverseco estas minacata "de la tutmondigo de komunikado kaj de la emo utiligi ununuran lingvon" kiel la tutmondan lingvon;


5. Aludante al Artikolo 1 de la Fina Komunikaĵo de la Ronda Tablo de Ministroj de Kulturo (Istanbulo 2002) kaj rekonfirmante la "ekstreman vundiĝeblon de la nemateria kultura heredaĵo, kiu estas minacata per malapero aŭ marĝenigo" kiel dirite en Artikolo 4 de la supre-menciita teksto kaj specifita en Artikolo 7.3, kiu rekomendas kuraĝigi esploradon kaj dokumentadon, evoluigi inventarojn kaj registrojn, starigi leĝarojn kaj taŭlgajn meĥanismojn de protektado, certigi la disvastigon, per edukado kaj konsciigo, de la valoroj kaj signifoj de nemateria kultura heredaĵo, apogi la rekonadon kaj protektadon de prizorgantoj kune kun la disvastigo de scio kaj kapablo; kaj konsulti kaj envolvigi ĉiujn koncernatojn, tio estas la registaroj, lokaj kaj regionaj komunumoj, la scienca komununo, la edukaj institucioj, la civitana socio, la publika kaj privataj sektoroj kaj la novaĵ-komunikiloj:


6. Decidinte, ke la sekvaj naŭl kriterioj devus esti utiligitaj kune por konstati la gradon de endanĝerigo de lingvo: 1. Intergeneracia Lingva Transdonado 2. Absoluta Nombro de Parolantoj 3. Proporcio de Parolantoj ene de la Tuta Popolo 4. Tendencoj en Ekzistantaj Lingvaj Uz-regionoj 5. Respondo al Novaj Uz-regionoj kaj Novaĵ-komunikiloj 6. Materialoj por Lingva Edukado kaj Klereco 7. Registaraj kaj Instituciaj Lingvaj Sintenoj kaj Politikoj Inkluzive Oficialecon kaj Uzadon 8. Sintenoj de Membroj de Komunumoj Pri Siaj Propraj Lingvoj 9. Kvanto kaj Kvalito de Dokumentado;


7. Konvinkitaj ke, se eksteraj lingvistoj kaj aliaj sciencistoj estu envolvitaj en projektoj de protektado de lingvoj, je la kiel eble plej frua tempo teamoj de komunumanoj kaj lingvistoj estu starigataj, en kiuj la rilatoj rilate al la laboro devus esti unuavice difinitaj de la lingvo-komunumo, ĉar ĉi tio certigus komunuman partoprenadon kaj daŭrecon;


8. Konsiderante, ke lingvaj profesiuloj devus ne nur studi la kulturajn kaj lingvajn rimedojn de komunumoj kies tradiciaj lingvoj estas endanĝerigitaj, sed devus ankaŭ, se petitaj, helpi por ellabori dokumentojn, kaj/aŭ pluvivigajn kaj revivigajn strategiojn;


9. Sciante ke, por ke lingva programo estu daŭrigebla, la aktiva envolvigo de lokaj lingvaj edukistoj, subtenantoj kaj specialistoj estas esenca;


10. Konsiderante ke, por daŭrigi, revivigi, aŭ antaŭenigi endanĝerigitan lingvon, kunagado estas bezonata, inkluzive de a. konstatado de la aktuala amplekso de lingva uzado kaj de sintenoj pri la lingvo; b. identigo de finaj celoj; c. pretigado de efika agadplano; d. identigo de haveblaj kaj bezonataj homaj, teknikaj, kaj financaj rimedoj; e. kunigo de teamoj konsistantaj el komunumanoj, internaj kaj eksteraj specialistoj, kaj reprezentantoj de regionaj aŭ naciaj aŭtoritatuloj; f. starigo de trejnad-programoj, inkluzive per la utiligo de Informaj kaj Komunikaj Teknikoj, por konstrui komunuman kapablon;


11. Plu konsiderante, ke kultura kaj lingva diverseco kontribuas al la kvalito kaj riĉeco de vivo; kaj ankaŭ sciante, ke lingva kaj kultura diverseco kaj viv-diverseco estas interdependaj kaj povas subteni unu la alian; tial


Ni, la fakuloj partoprenantaj en la Internacia Kunsido de Fakuloj pri la Protektado de Endanĝerigitaj Lingvoj, 10-12 marto 2003, petas la Direktoron Ĝeneralan de Unesko


1. Sugesti al membro-ŝtatoj. ke ili a. Priesploru kaj detaligu tiujn lingvojn kiuj estas endanĝerigitaj (konstatante la kriterion en 3. supre); b. Aktive antaŭenigu la rekonon de endanĝerigitaj lingvoj; c. Kuraĝigu la dokumentadon de endanĝerigitaj lingvoj; d. Kreu la kondiĉojn kiuj faciligos la aktivan uzadon de kaj alireblon al tiuj lingvoj, per, interalie, donado al ĉiuj koncernaj lingvoj de siaj laŭrajtaj lokoj en la eduka sistemo, novaĵ-komunikiloj, kaj alireblo al kiberspaco, laŭ la deziroj de individuaj lingvokomunumoj, respektante siajn devojn al lingvaj homaj rajtoj; e. Stimulu fierecon de lingvokomunumoj pri siaj propraj lingvoj kaj kulturoj, kaj havigu egalan prestiĝon por ĉiuj lingvoj de la ŝtato; f. Esploru la ekonomiajn kaj sociajn avantaĝojn de lingva kaj kultura diverseco, kiel stimulo al daŭropova evoluo; g. Ankaŭ havigu, kie estas efektivigebla kaj per la helpo de la internacia komunumo, financan subtenon por dokumentado, revivigo, kaj fortigo de programoj por endanĝerigitaj lingvoj kiel ni montris en 2.a-c sube;


2. Starigu financan kaj administran ilon por:


a. subteni projektojn kiuj dokumentas endanĝerigitajn lingvojn, ĉefe por: 1. registri, kolekti kaj eldoni novajn materialojn; 2. protekti ekzistantajn arkivojn; 3. ĝisdatigi la Atlas of the World's Languages in Danger of Disappearing (Atlaso de la Lingvoj de la Mondo en Danĝero Malaperi) de Unesko;


b. komenci projektojn kiuj fortikigas kaj revivigas endanĝerigitajn lingvojn, ĉefe lingvo-trejnadajn programojn kiuj certigas intergeneracian transdonon;


c. produkti kaj disvastigi 1. trejn-librojn por komunume bazita dokumentado, instruado, kaj evoluigo de kursaroj; 2. kreajn verkojn en endanĝerigitaj lingvoj;


3. Plialtigi la rolon de Unesko kiel centro por rimedoj pri lingva diverseco kaj endanĝerigo per d. Plialtigo de publika konscio pri lingva endanĝerigo en la mondo, per tiaj rimedoj kiaj novaĵ-komunikiloj, la artoj kaj publikaj eventoj; e. Starigo de internacia reto por: 1. ligi organizojn kaj komunumojn 2. disdoni informon pri kaj alireblon al arkivoj, esplor- instru- kaj trejnprojektoj kaj materialoj, fontoj de financado, kaj referencaj materialoj, aludantaj al plej bonaj praktikoj; f. Subteno de regionaj centroj, kiuj desegnas, efektivigas kaj taksas programojn kaj rimedojn, kiuj taŭgas loke per: 1. konstruado de lokaj kapabloj por laboro pri endanĝerigitaj lingvoj; 2. edukado, inkluzive trejnadon de instruistoj kaj transgeneracia lernado; 3. faciligo de interŝanĝo de informo kaj spertoj inter diversaj indiĝenaj grupoj kaj organizoj;


g. Kunordigado inter politikfarantoj, spertuloj kaj NRO-oj por esplori la rilaton inter tutmondigo kaj lingva estingiĝo, kaj trovi sistemajn solvojn je tutmonda skalo.