Ĝisdate Pri Esperanto En La Turka

El UEA-vikio
Revizio de 10:18, 27 Jun. 2010 fare de Amiko1 (Diskuto | kontribuoj) (2 versioj)

Iri al: navigado, serĉi

ZAMANIMIZDA ESPERANTO

(2003-03-31)

Amaçları ve Menşei/Özellikleri/Gelişme/Kullanım/Esperanto Öğretimi Resmi Tanımlama/Toplantılar Ve Seyehatler/Araştırmalar Ve Kütüphaneler Mesleki İlişkiler Ve Özel İlgiler/Edebiyat/Çeviriler/Tiyatro Ve Sinema/Müzik Periodik Yayınlar/Radyo Ve Televizyon/İnternet/UEA Hizmetleri


Azınlık hakları,dil ve kültürel farklılıklarının her geçen gün daha çok vurgulandığı bir dünyada,uluslararası dil Eesperanto politika oluşturan çevrelerin yeniden dikkatini çekmektedir…Sivil toplum kuruluşları ve örgütleri uluslararası dil sorununu Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği gündemine aldırmak için baskı yapmaktadır.

Temmuz 1996’da Uluslararası Organizasyonlar Nitobe Sempozyomu,Prag’da bir grup bağımsız eksperi bir araya getirmiştir.Bu grup Esperantonun şimdiki durumunu incelemiş ve bu dilin,dil hakları ve dil politikası konularında olağan tartışmalara dahil edilmesi çağrısı yapmıştır.Prag Manifestosu,Esperanto hareketinin değer ve amaçlarının altını çizen,dil demokrasisinin ve dil farklılıklarının korunmasının önemini vurgulayan modern bir yeni tebliğidir.Son zamanlarda basında Esperanto konuşanlar arasında 1994’te ekonomi dalında Nobel ödülü kazanan Reinhard Selten,1996 Dünya Satranç Şampiyonu Zsuzsa Polgar ve finansör George Soros’un babası Tivadar Soros da vardır…Yerli diyaloglar ,dünyadaki yerli halklar arasındaki diyalogu geliştirme programı,Esperantoyu iletişim aracı olarak kullanmak suretiyle eski sömürge dillerini ortadan kaldırmaktadır...Size burada Esperantonun şimdiki konumu hakkında bazı ek hususları zikrediyoruz:

Amaçları ve Menşei.Uluslarası Esoperanto dilinin temeli 1887 senesinde Varşova’da Dr.Ludvik Lazar Zamenhof tarafından yayınlanmış olan bildiri ile atılmıştır.Uluslararası dil planının amacı etnik dillerin yerini almak olmayıp,sadece tüm diğer dillere ek bir ikinci dil olması amaçlanmaktadır.Ancak Zamenhof böyle bir dilin kolektif kullanım sayesinde gelişebileceğini görmüştür.Bunun için o, başlangıçtaki teklifini asgari gramer ve az sayıda kelime seviyesiyle sınınrlandırmıştır.Şu anda Esperanto tamamen gelişmiş,dünya çapında konuşabilirliği ve ifade zenginliği olan bir dildir.Zamenhof’un birçok fikirleri modern dil bilim kurucusu olan Ferdinand de Saussure’ünkini aşmıştır.(Kardesi Rene de Esperantisttir.)

Özellikleri.Esperanto konuşulan ve yazılan bir dildir.Onun kelime hazinesi öncelikle Batı Avrupa dillerinden gelmektedir,sentaksı ve morfolojisi ise güçlü bir şekilde slav etkisi göstermektedir.Esperantoda morfemler değişmez şekilde sabit kelimerle kombine edilebilirler,öyle ki diğer Çince gibi izole dillerle birçok müşterek benzerliği vardır,aynı zamanda içsel yapısındaki kelimeler, aglutine olan Türkçe,Japonca ve Suahili dillerine benzemektedir.

Gelişme.Başlangıçta dil 1000 kökten ibaret olup,bunlardan 10.000-12.000 kelime meydana getirilebilinir.Bugün Esperanto sözlükleri 15.000 ila 20.000 kök kelime ihtiva edip bu köklerden yüzbinlerce kelime üretilebilir ve dil de gelişmektedir.Esperanto Akademisi aktüel eğilimleri kontrok etmektedir.Zaman içersinde dil tasavvur edilebilen her çeşit amaç için kullanılmış,polemik ve problemler yaratmıştır. Aynı zamanda dil yasaklanmış ve taraftarları ise, dili “kosmopolit” ilan eden Stalin tarafından takip edilmişlerdir,Hitler ise dili Yahudi dili olarak kabul etmiştir.(Dilin yaratıcısı Zamenhof yahudidir.)Şu anda Esperantoyu evde kullandıkları için doğuştan Esperanto konuşanların sayısı 1000’in üzerindedir.

Kullanım . Uluslar arası Esperanto Topluluğu’nun(UEA) en faal kısmını teşkil eden üyelerinin 62 ülkede kendi cemiyetleri mevcut olup,şahsi üyeleri ise iki kat daha fazladır.Satılan kitap sayısı ve yerel toplulukların üye göstergesine göre,lisana biraz vakıf kişi sayıları ise yüzbinlerce,hatta milyonlarcadır.Esperanto konuşanlar bütün dünyada fark edilir yoğunlukta çoğalmaktadır.Örneğin:Çin, Japonya,Brezilya,İran,Madagaskar,Bulgaristan ve Küba gibi ülkelerde.

Esperanto Öğretimi.Esperanto vasıtasıyla,iletişim çok çabuk kurulabilir,ve bu yabancı dil öğrenmek için ideal bir yöntemdir.Esperantoyu birkaç hafta çalışmadan sonra,mektuplaşmaya başlayabilirler,birkaç ay sonra ise yurtdışı seyehatlerinde iletişim kurabilirler.Tecrübeler ve gayri resmi gözlemler,esperantoyu öğrenmiş kişilerde birinci ve ikinci yabancı dil öğrenmede müspet etkisi olduğunu göstermiştir.Her nekadar bazı okullarda Esperanto öğretilmekte ise de,genelde kendi kendine mektuplaşarak(kitaptan ve ya elektronik postadan)veya yerel kulüpler vasıtasıyla da öğrenilebilir.Kendi kendine hazırlanmak için yüz dilin üzerinde kitap ve malzemeler mevcuttur.Esperanto okutmanlar için yeni bir side olan www.edukado.net, güncel öğretim faaliyeti hakkında belirli fikir vermektedir.

Resmi Tanımlama.1954 yılında UNESCO’nun Genel Konferansında Esperantonun başarıları UNESCO’nun amaç ve idealleri paralelinde olduğunu kabul etmiş ve UNESCO ile UEA arasında resmi ilişkiler kurulmuşturçHer iki teşkilat arasındaki işbirliği devam etmektedir.1997 yılında UNESCO’nun Genel Müdürü Amadou- Mahtar M’Bow 82nci Dünya Esperanto Kongresine çağrıda bulunmuştur.1985 UNESCO’nun Genel Konferansında uluslararası kuruluşların üye ülkelerine Esperantonun okullarda okutulması ve uluslararası ilişkilerde öne alınması için çağrıda bulunmuştur.UEA aynı zamanda Birleşmiş Milletler, UNİCEF,Avrupa Birliği,Amerika Devletleri Teşkilatı ve Normorganizasyonu İSO ile danışma ilişkileri içersindedir.

Toplantılar ve Seyahatler. Her yıl Esperanto dilinde tercümansız ve aracısız olarak 100 den fazla uluslararsı konferanslar ve diğer forumlar tertiplenmektedir.Bunların en büyükleri Dünya Esperanto Kongresidir,ve en son olanlar Adelaid’te(1997) Avusturalya,Montpeli’ye (1998),Berlin (1999) ,Tel-Aviv(2000) ve Zagrep(2001).2002 de düzenlenecek olan Dünya Esperanto Kongreleri Fortaleza,Brezilya(2002);Gotenburg,İsveç(2003);Pekin,Çin(2004);ve Vilnius,Litvanya’da(2005).Arap Ülkeleri esperantistlerinin ilk sempozyumu 2000 yılında Amman’da gerçekleşmiştir,5inci tüm Amerika Devletleri Kongresi ise Meksika’da 2001 yılında,son Asya Kongresi ise Seul’da 2000 yılında düzenlenmiştir.UEA’nın Gençlik bölümü tarafından yönetilen”Pasporta Servo” nun 2003 senesi yayını 80 ülkeden fazla,seyahat eden Esperantistlere ücretsiz konaklama hizmeti sunan 1200 adres içermektedir.

Araştırmalar ve Kütüphaneler.Birçok üniversiteler,dil bilimi kurslarına Esperantoyu’da dahil etmekte olup,bazıları ise bunu bağımsız ders konusu olarak teklif etmekteler.Özellikle Budapeşte’deki Eötvös Lorand Üniversitesi, Esperanto diploması verme olanağı ile ve Poznan Üniversitesi,Uluslararası dilbilimi diploması programı ile burada bahsedilmeye değer.ABD’de modern diller cemiyeti bibliyografyası her yıl Esperanto ile ilgili 300’den fazla kayıtlı eser yayınlamaktadır.İngilter Esperanto Cemiyeti’nin kütüphanesinde 20.0002den fazla başlık vardır.Diğer büyük kütüphaneler Viyana’daki Uluslar arası Esperanto Müzesi(Kısmen Milli Avusturya Kütüphanesi),Rotterdam’daki UEA’nın merkez ofisine yakın Hodler Kütüphanesi ve Almanya’nın Aalen’deki Esperanto Kütüphanesidir.

Mesleki İlişkiler ve Özel İlgiler. Esperanto konuşanlar için ,organizasyonlar arasında doktorları,yazarları,demiryolu çalışanları,bilim adamları,müzisyen ve diğer birçoklarını dahil eden teşekküller vardır.Bunlar genelde kendi mecmualarının yayınlar,konferanslar düzenler ve dilin mesleki ve uzmanlık dallarında kullanımı ve yayılması içün yardımda bulunurlar. San Marino’daki Uluslararası Bilimler Akademisi üniversite seviyesinde işbirliğini kolaylaştırır. Orijinal ve tercüme edilmiş astronomi,enformatikte,botanik,entomoloji(böceklerden bahseden zooloji bilimi), enformasyon,kimya,hukuk ve felsefe ile ilgili sahalarda düzenli olarak yayın yapmaktadır.Özel ilgili gruplar için izciler,körler,satranç ve go oyunları için organizasyonlar vardır.UEA’nın(TEJO) gençlik bölümü ise uluslararası karşılaşmaları organize etmekte ve kendi özel periyodik yayınlarını çıkarmaktadır. Budistlerin,Şintoistlerin,Katolik, Protestan,Mormon ve Bahaistlerin de özel organizasyonları vardır. Birçok toplumsal -aktif gruplar da bu dili kullanırlar. çıkarmaktadır.Budistleri,.Şintoistlerin,Katolik,Protestan,Mormon ve Bahaistlerin de özel organizasyonları mevcuttur.Birçok toplumsal –aktif gruplr da bu dili kullanırlar.

Edebiyat.Esperantonun parlak edebiyat geleneği ,Uluslararası Yazarlar Derneği PEN Klübü tarafından da Eylül 1993 senesindeki 60 ıncı kongresinde kendi bölümüne kabul edilmiştir.Günümüzün tanınmış Esperanto yazarlarından Trevor Steele(Avusturalya),İstvan Nemere(Macaristan) ve Spomenka Stimec(Hırvatistan);Şairlerden William Auld(İskoçya),Mikhail Gishpling(Rusya/İsrail) ve Abel Montagut(Katolonya);ve eseistler ve çevirmenlerden Probal Dasgupta(Hindistan),Fernando de Diego(Venezuela) ve Krisu Kei(Japonya).Auld 1999 ve 2000 yılında şiir dalında gösterdiği hizmetlerden dolayı Nobel Edebiyat Ödülü için aday gösterilmiştir.

Çeviriler.Son zamanlarda yayınlanmış olan edebi çevirilerden Hemingway’in İhtiyar Balıkçı ,Tolkien’in Yüzükleri Efendisi,Garcia Marquez’in Yüzyıllık Yalnızlık,Ömer Hayyam’ın Rubaiyat,Grass’ın Teneke Davulu, Marco Polo’nun Seyahatleri ve Cao Xueqin’in Büyük Aile Sagası ,Kırmızı Evin Rüyası.Çocuklar için Asteriks,Winnie Pooh ve Tin Tin ilaveten Hitara Petro’nun Struwwelpeter’i ve Uzun Çorap Pipi ve dünyaca meşur Finlandiyalı kadın yazar Tove Jansson’un tüm Moomin Vadisi kitapları,L.Frank Baum’un Oz İçin kitapları da dünya internet ağından temin edilebilir.Çeviriler arasında finansör George Soros’un babası olan Tivadar Soros’un “Maskarat”adlı kitabı da bulunmaktadır.Bu eserde ailesinin 2. Dünya Savaşında Budapeşte kuşatmasında yaşadıklarını anlatmaktadır.Bu eser son zamanda İngiltere(2000),Amerika(2001)ve şu anda Rusça,Almanca ve Türkçe’ye de çevrilmiştir.

Tiyatro ve Sinema.Goldoni,İonesco,Şhakespeare ve Alan Ayckbourn gibi birçok tiyatro dram yazarlarının eserleri son zamanda Esperanto dilinde temsil edilmektedir.Shakespeare’in birçok dram eserleri Esperantoya çevrilmiş,en son temsillerinden biri olan “Kral Lear” Hanoy’ da(Vietnam) 2001 yılının Aralık ayında yerli aktörler tarafından oynanmıştır.Hernekadar büyük diktatör Chaplin oyun sahnesinde Esperanto afişleri kullansa da,uzun metrajlı filmler için bu pek uygun değildir.William Shatner’in bir kült filmi olan İnkubo’nun diyaloglarının tamamen Esperantoca olması istisnai bir dikkat çekmektedir.

Müzik.Esperanto’nun müzik tarzları halk ve folklor şarkılarını,rock müziği,kabare,solist ve opera için solo ve koro şarkılarını kapsar.Popüler bestekarlar ve sanatkarlar İngiliz Elvis Costello ve Amerikalı Mikhael Jackson’da dahil olmak üzere , ayrıca bu dilden esinlenerek yarattıkları orkestrasyonların kayıtlarını Esperantoca yapmışlar veya bunları promosyon malzemesi olarak kullanmışlardır.Warner Brothers’ın (tamamen Esperanto olan)Esparanto albümünden bazı parçalar Kasım 1996 senesinde İspanya’daki top listelerin başında gelmiştir.Esperanto tekstli klasik orkestra parçaları ve koro besteleri Lou Harrisson’ın Sutro’nın Kalbi dahil edilmiştir.David Gaines’in birinci senfonisi,her ikisi de Amerikalı olarak dahil edilmiştir.İnternette Esperantoca müzik bulunabilir,birkaç saytta da Esperantoca kareokalar da dahil.

Periodik Yayınlar.Yüzden fazla Esperanto dilinde gazete ve mecmua düzenli olarak yayınlanmakta,aylık”Monato”(ay) mecmuası,edebiyat mecmuası”Fonto”(Kaynak)ve UEA’nın Esperanto Mecmuasıdır.İki haftalık haberler yayını olan(olaylar)Eventoy aynen Monato’nun yayınladığı gibi elektronik yayınlar da sunmaktadır.Bazı mecmualar arşivlerini internete koymakta,diğer bazı mecmualar ise tıp bilimi ile ilgili yayınları kapsamakta,dini mecmuaları gençlik periodik yayınları,eğitim yayınları ve diğer edebi mecmuaları ve uzmanlık yayınlarını içermektedir.

Radyo ve Televizyon.Avusturya’da,Brezilya’da,Çin,Küba,Estonya,İtalya ve Polonya’da aynı zamanda Vatikan Radyo İstasyonları devamlı yayın yapmaktadırlar.Bazı programlar internette de dinlenebilir.Çeşitli ülkelerin televizyon kanalları Esperanto kursları yayınlamakta olup,aralarında BBC’nin 16 bölümlük kursunun uyarlanması ve Mazi Gondoland’ta Polonya kanal 1 televizyon ağından yayınları yapılmaktadır.

İnternet.Esperanto kullananlar arasında iletişim kurmak için en hızlı gelişen araç elektronik ağlardır.Birçok değişik konulara temas eden birkaç yüz Esperantoca Tartışma forumları mevcut olup,dilin aile içinde kullanımından ,genel izafiyet teorisine kadar konuları kapsar.Esperanto konuşma protokolleri olan ICQ,IRC ve PalTalklarda geniş şekilde yaygındır.Bazıları Virtüel Esperanto Kütüphanesi olan http:/www.esperanto.-net/veb/,diğerleri ise “Esperanto”kelimesini TTT sayfasındaki herhangi bir arayıcı cihazına yazarak bulunabilir.

UEA’nın Hizmetleri.UEA’nın kitapları,mecmuaları tüm dünyada yerel temsilcileri ve Esperanto organizasyonlarını gösteren listesi ile birlikte senelik kitap yayınlar.Bu yayınlar ses kasetleri,kasetler vs.hakkında bilgilerle beraber UEA’nın kitap kataloğundaki kayıt listesine alınmıştır.Bunlar TTT’nin(http:/www.uea.org/katalogo)adresinden basın yayın olarak temin edilebilir.Cemiyet Kitabevinin 3500den fazla stoku vardır.UEA’nın yayınladığı Esperanto Serisi İngilizce ve Fransızca “Esperanto evrakları” olarak Esperantonun güncel durumu hakkında rapor ve bilgileri kapsar ve bunlar Rotterdam’ın UEA Merkez Ofisinden temin edilebilir.Esperanto ile ilgili daha detaylı bilgi için UEA’nın aşağıdaki adresleriyle temasa geçin.Nieuve Binnenweg 176,NL-3015 BJ Rotterdam,Hollanda(Tel:+31-10-436-1044;Faks:436-1751;e-mail: uea@inter.nl.net) ve 777 United Nations Plaza,New York,NY 10017,ABD(Tel:+1-212-687-7041;Faks:949-4177 veya internet sitesi wasıtasıyla:
http:/www.uea.org.

                                                                                    Çeviren Sevdiye KATIRCIOĞLU