GrinA2

Annexe A2 : Régimes linguistiques pour l’Union Européenne [87]

Aldono A2: Lingvaj reĝimoj por Eŭropa Unio [87]

myriade de régimes linguistiques (surtout en
proposant des régimes différenciés pour différentes institutions de l’Union), il est utile de se pencher sur quelques cas bien tranchés, qui s’appliquent à un ensemble à N langues, que celles-ci soient au nombre de 11 (comme avant l’élargissement de l’Union le 1er mai 2004) ou de 20 (depuis l’élargissement de l’Union, mais avant l’octroi d’un statut de pleine officialité à l’Irlandais en 2005). À l’instar des dispositions issues du traité de Rome de 1958, nous ne ferons pas la différence entre « langue officielle » et « langue de travail », et nous emploierons en général la première de ces deux expressions. Nous examinerons ici sept modèles (ou « régimes linguistiques »). En adoptant la terminologie proposée par Pool, nous appellerons les six premiers respectivement « monarchique », « synarchique », « oligarchique », « panarchique », « hégémonique » et « technocratique »88. Le septième, analysé par Gazzola, s’appelera « triple relais »89. Ces régimes se différencient selon plusieurs dimensions, à savoir :

da lingvaj reĝimoj (precipe proponante reĝimojn diferencajn por diversaj institucioj de la unio), estas utile atenti kelkajn klarajn kazojn aplikiĝantajn al aro de N lingvoj, ĉu la nombro 11 (antaŭ la plivastigo de la unio la 1an de majo 2004) aŭ 20 (ekde la plivastiĝo de Eŭropunio, sed antaŭ la plena oficialiĝo de la irlanda en 2005). Laŭ la aranĝoj XXX rezultaj de la traktato de Romo en 1958, ni ne distingos inter „oficiala lingvo” kaj „laborlingvo”, kaj ni ĝenerale uzos la unuan el ambaŭ terminoj. Ni ĉi tie ekzamenos sep konceptojn (aŭ „lingvajn reĝimojn”). Aplikante la terminaron proponitan de Pool, ni nomos la unuajn ses respektive « monarĥaj » , « sinarĥaj », « oligarhaj », « panarĥaj », « hegemoniaj » kaj « teĥnokratiaj »88. La sepa, analizita de Gazzola, nomiĝos « trirelajsa »89. Tiu reĝimoj diferenciĝaslau pluraj dimensioj, nome :

d’officialité à un nombre plus ou moins élevé de langues parmi les N+1 en présence : N langues d’États membres, plus une langue tierce, qu’il s’agisse d’une langue totalement externe à l’ensemble considéré (pour les besoins de l’exposé, disons le kiswahili), une langue artificielle (dont la plus répandue est de loin l’espéranto), ou encore une langue morte (par exemple le latin) ;

• La atribuado de la statuso de oficialeco al pli aŭ malpli alta nombro da lingvoj inter la N+1 ĉeestaj lingvoj : N lingvoj de membroŝtatoj plus alia lingvo, ĉu tute ekstera al la konsiderata aro (ni diru la svahilan ĉi tie), ĉu artefarita (el kiuj Esperanto estas la plej disvastiĝinta), ĉu formortinta (ekzemple la latina) ;

traduction et d’interprétation plus ou moins élevé au sein de l’institution : si une seule langue est officialisée, ce nombre est égal à zéro ; à l’inverse, si toutes les N langues des États membres sont officialisées, le nombre de directions de traduction et d’interprétation à assurer s’élève à N(N- 1)=N2-N ; enfin, si l’on adopte r langues relais, tout en conservant un statut d’officialité à toutes les langues de l’Union, il faut garantir r(2N-r-1) directions de traduction et d’interprétation.90

• nombro da tradukadaj kaj interpretadaj direktoj pli aŭ malpli alta ene de la institucio : se ununura lingvo estas oficialigita, tiu nombro egalas nul ; inverse, se ĉiuj N lingvoj de la membroŝtatoj estas oficialigitaj, la nombro da tradukadaj kaj interpretadaj direktoj garantiendaj nombras je N(N-1)=N²-N ; finfine, se oni alprenas r relajsajn lingvojn, konservante la statuton de oficialeco por ĉiuj lingvoj de la unio, garantiendas r(2N-r-1) direktoj de tradukado kaj interpretado.90

langues étrangères requis des participants
(parlementaires, fonctionnaires, etc.), qui peut être de zéro (si toutes les langues sont officialisées) ou de un (pour certains politiciens et fonctionnaires, dans tout régime où leur langue ne serait pas au nombre des langues officielles).

• la peno de lernado de fremdlingvoj postulata al la partoprenantoj (parlamentanoj, funkciuloj, ktp.), kiuj povas esti inter nul (se ĉiuj lingvoj estas oficialigitaj) kaj unu (por iuj politikistoj kaj funkciuloj, en ĉiu reĝimo, en kiu ilia lingvo ne estus en la nombro de la oficialaj lingvoj XXXĉu nur unu?XXX).

régimes linguistiques sont résumées dans le tableau 1.

reĝimoj estas resumitaj en tabelo 1.

TABLEAU A2.1 : RÉGIMES LINGUISTIQUES POUR L’UNION EUROPÉENNE (N=20)

<img style="width: 650px; height: 387px;" alt="" src="GrinAN02.jpg">

TABELO A2.1 : LINGVAJ REĜIMOJ POR EŬROPA UNIO (N=20)

 
<img style="width: 650px; height: 387px;" alt="" src="GrinAN02.jpg">

selon les priorités que l’on se donne, chacun de ces sept régimes peut s’avérer le meilleur.

la prioritatoj alprenitaj, ĉiu el tiuj sep reĝimoj povas montriĝi la plej bona.

européens tiennent à l’égalité de traitement entre eŭ (thème sur lequel nous reviendrons plus loin), et si, dans ce but, on tient avant tout à éviter aŭ parlementaires le besoin d’apprendre une langue étrangère, on s’orientera vers le modèle panarchique ou le modèle technocratique. Le système du « triple relais » garantit une certaine égalité, mais privilégie les langues choisies comme relais, dans la mesure où il favorise la poursuite d’un important travail linguistique dans ces langues. Si l’on ajoute un critère supplémentaire, tel que la minimisation du nombre de directions de traduction, c’est le modèle technocratique

(avec, par exemple, l’espéranto comme langue-relais) qui s’avère le meilleur.

civitanoj volas egalrajtecon inter si (tiun temon ni retraktos poste), kaj se tiucele oni volas nepre eviti por parlamentanoj la neceson lerni fremdlingvon, oni sin turnos al la panarĥian XXX aŭ la teĥnokratan XXX modelojn. La sistemo « trirelajsa » garantias ian egalecon, sed privilegias la lingvojn elektitajn kiel relajsajn ju pli ĝi favoras la daŭrigon de grava lingva laboro en tiuj lingvoj. Se oni aldonas plian kriterion, kia la minimumigo de la nombro de la tradukadaj direktoj, la teĥnokrata XXX modelo (kun ekzemple Esperanto kiel relajsa lingvo) montriĝas la plej bona.

citoyens souhaitent avant tout éliminer (peut-être dans un souci d’économie) tout recours à l’interprétation, ils préféreront les modèles monarchique (et faire par exemple de l’anglais la seule langue officielle de l’Union européenne) ou synarchique (et ce serait alors, par exemple, l’espéranto qui deviendrait la langue officielle de l’Union). Si les Européens se montrent, en outre, soucieŭ d’égalité de traitement, le modèle monarchique doit bien sûr être écarté.

civitanoj deziras precipe elimini (eble pro ekonomiaj zorgoj) ĉiun uzon de interpretado, ili preferos la modelojn monarĥian XXX (ekzemple faranta la anglan la ununuran oficialan lingvon de Eŭropa Unio) aŭ sinarĥan XXX (tiukaze ekzemple Esperanto iĝus la oficiala lingvo de la unio). Se la eŭropanoj krome montras sin zorgemaj pri la egalrajteco, la monarĥia modelo nepre estas forigenda.

critère de rapidité de communication (ce qui exclut le recours à une langue relais, qui rallonge le trajet que l’information doit parcourir entre l’émetteur et le récepteur), que l’on se refuse à opter pour des institutions unilingues, mais qu’on tienne en même temps à limiter les coûts : c’est alors le modèle oligarchique qui s’imposera.

de komunikada rapideco superas (kio eliminas la uzon de relajsa lingvo, kiu plilonigas la trajekton, kiun la informo ddevas trairi inter la elsendanto kaj la ricevanto), ke oni rifuzas la opcion de unulingvaj institucioj, sed ke oni samtempe volas limigi la kostojn : tiam la oligarĥia sin trudos.

les critères, on voit que plus aucune évidence ne s’impose en dehors de ceŭ-ci. Cela illustre, fort utilement, qu’il n’y a rien de « naturel » dans la dynamique des langues, mais que celle-ci n’est que la résultante de l’interaction entre de nombreŭ facteurs dont certains sont éminemment politiques ; le choix des langues de travail de l’Union est le produit d’un arbitrage entre priorités, et donc de jeŭ de pouvoir avant d’être celui d’une fatalité ou d’une quelconque loi physique.

kriteriojn, oni vidas, ke neniu plua evidento sin trudas ekster tiuj ĉi. Tio ilustras tre utile ke ekzistas nenio « natura » en la lingva dinamiko, sed ke tiu ĉi estas nur la rezulto de la interago inter multaj faktoroj, el kiuj iuj estas alte politikaj ; la elekto de la Eŭropuniaj laborlingvoj estas la rezulto de arbitraĝo inter prioritatoj, kaj do de ludoj inter potencoj pli ol rezulto de fatalo aŭ de iu fizika leĝo.